Asomándonos á música tradicional

Foi hai case unha semana, o mércores 1 de novembro. Inauguramos o Centro de Estudos Galegos da Universidade de Bangor. Estiveron con nós o profesor Sharif Gemie, que nos falou do "Nacionalismo tardío na Galicia contemporánea" (sempre aplicado á música), no que foi unha conferencia introdutoria moi acaída para a xentiña que nos acompañou no acto e que non era galega, e Mercedes Peón, que fixo unha performance sobre a música galega tradicional absolutamente impresionante. Ademais de cantar (como ela o fai, con esa grande forza que parece que contén todo un mar dentro) e de tocar a pandeireta, aclarounos varias cousas. O primeiro de todo, contounos que se decidiu a dedicarse ao folclore cando, un día, estando en Caión cun pandeiro e con só 13 anos, unhas mulleres a chamaron e comezaron a lle cantar unha ribeirana. Ribeirana que, curiosamente, case non conseguiu entender. O impacto foi tal que á semana decidiu volver ao punto da súa descuberta, principiando así a súa peregrinaxe por todas as aldeas e lugares do país, na procura de bailes e cantigas tradicionais. De novo, o impacto directo coa cultura galega máis anterga, xerou un posicionamento concreto na vida: aquel que se obriga a conservar o que é propiamente noso sen deixar de estar no mundo.

Mercedes tamén nos fixo partícipes de que Galicia ten unha peculiaridade musical que non existe noutro lugar do planeta, o que nos leva a pensar: por que non se ensina música tradicional nas escolas? Por que vivimos de costas á propia tradición? Por que ninguén toma medidas necesarias para que todos estes cantares non se perdan e dentro de anos os nosos netos e netas poidan acceder a eles? (Se alguén coñece as respostas, por favor, invítoo a que nolas conte aos demais).

Pero Mercedes tamén aproveitou para berrar, a xeito de reinvindicación unha cousa: EN GALICIA SEMPRE EXISTIRON MULLERES GAITEIRAS, como a gaiteira de Quiroga, que tocaba xa nos anos 20. Continuamos a listaxe entre todos e todas? De novo, ás mulleres, a experiencia dinos o mesmo: para mergullarnos na propia historia, temos que asomarnos ás fiestras que outras mulleres nos ofrecen.

A muller do violino

Conhecina hai xa 11 anos. Custame dicilo porque daquela eu tinha so 14 abriles e xa se me metera o becho da literatura, da escrita e sobre todo, da poesia no corpo. Por iso saber que ela daba clase no meu instituto alimentou a minha curiosidade, un monstro que con eses anos non para de medrar. Eu pensaba, daquela, case ao reves que a maioiria dos meus companheiros e companheiras: para min era unha poeta profe de galego, para case todos os demais, unha profe de galego poeta. Axinha decidin somerxerme nalgunha das suas obras, para beber das suas palabras e saber a que sabian aquelas augas. Eran os mares dunha muller misteriosa: a miudo andaba co violino nunha man, na outra un sombreiro e os libros cos que ensinaba parecian sosterse no equilibrio case maxico do que habia entre os seus dedos. Como lembraba Jan nos comentarios dun post de Fios invisibles era unha muller fermosa, chea de vida, enerxica. Non me deu clase ata COU e nos cursos anteriores seguin a curiosear nas suas letras. Ata que chegou ese ultimo ano de instituto e me levou da man por Otero Pedrayo, Castelao, Cunqueiro, Blanco Amor, Celso Emilio, Ferrin e souben o que era unha aliteracion, o cambio de rumbo do 75, o vangardismo ecletico; e admitin a critica sincera dalgun dos poemas que eu escribia enton e que agora xa non son quen nin de ler; e nos embarcamos sen medo a naufragar nesa nao cativa, mais para min importantisima, que foi Canle, a revista do instituto. Con ela, pois, aprendin os piares da literatura galega, pero o fundamental e que ela foi quen rematou de xermolar en min, a modinho, mais xa para sempre, o verme da filoloxia. Fixoo case sen decatarse, coa mesma soltura coa que falaba da sua outra paixon, a musica. Porque foi unha boa poeta, pero era ainda unha mellor profesora. Vina duas semanas antes de que nos deixase no Teatro Principal, en Compostela. Cun sorriso nos beizos e o seu humor, tan particular, preguntoume se xa eramos oficialmente colegas. "Ainda non", contesteille, "pero xa falta pouco. E enton vasme ter que aturar nas practicas do CAP". "Que medo!", riu e rimos as duas e quedamos en vernos pronto. Ata que unha sollia manha de marzo, en Sevilla, soou o telefono. Era minha nai para contarme que xa nunca volveria a ver a Luisa. Dende enton, sinto un oco nas presenzas deses mestres e mestras que cambian a vida de unha e miro cara adiante, por se atopo algun dos seus versos pendurado dunha nube. E son a muller que albisca espida o que lle vai faltando. Sempre coa esperanza de que un dia, poida escribir un artigo sobre a sua obra sen que unha bagoa gorda comece a escorregar pola minha fazula.

Vento

Xa sinto que chega o teu agarimo. Lentinho, pero chega.

(A foto, esta vez, e de Alfredo Pavon)

A ollada esvaecida

Quero ser libre para mirar. Quero esvaecerme para mirar mellor.

(A foto e, de novo, de Andre Kertesz)

Gales sabe...

Gales sabe a ollada dunha nena inocente, que palpa o mundo con emocion, como quen descobre unha carta antiga agochada nun escritorio; Gales sabe a carrot cake e a short bread e a doces que nunca se acaban de facer; Gales sabe a conversas que duran horas entre persoas que falan de mundos diferentes que nunca viron; Gales sabe a pier victoriano, balcon de mar, sorte de ria e sol reflectido no horizonte; Gales sabe a alumnos e alumnas dicindo, emocionados e divertidos, "ata loguinho" con sotaque britanico; Gales sabe ao pracer de ensinar por primeira vez e gozalo intensamente, a cada minuto. Mais Gales sabe tamen a ausencia: e faltan os meus pes andando polas ruas de Compostelea baixo a chuvia; as tardes de cafes interminables; os falares dos que quero; a man do avo, rexa e enrugada, e o querer da avoa, incondicional, as fins de semana; o tacto do cucurucho de castanhas na minha pel agora que xa agromou o outono. E falta sobre todo un sentir de cercania... o saber de que tenho case todo o que amo tan preto que podo berrar para que me asista.

(A foto e de Andre Kertesz)

Punto de partido

Como na película de Woody Allen, todo cambia en cuestión de segundos. Todo depende do lado da rede onde caia a pelota... Esta vez a pelota caeu do lado británico: voume a Gales a ensinar galego. Que fermoso aprenderlle a lingua de meu a xente que quizais non a escoitase nunca!

Utópico

Chega a utopía a Compostela!! Devezo xa por escoitalo, miralo e sentilo, porque será a primeira vez que mirarei por unha fiestra pequecha pero clara a maxia limpa de América Latina.