O que queda do naufraxio

Asomándonos á música tradicional

2006-11-07T13:58:00.000+01:00

Foi hai case unha semana, o mércores 1 de novembro. Inauguramos o Centro de Estudos Galegos da Universidade de Bangor. Estiveron con nós o profesor Sharif Gemie, que nos falou do "Nacionalismo tardío na Galicia contemporánea" (sempre aplicado á música), no que foi unha conferencia introdutoria moi acaída para a xentiña que nos acompañou no acto e que non era galega, e Mercedes Peón, que fixo unha performance sobre a música galega tradicional absolutamente impresionante. Ademais de cantar (como ela o fai, con esa grande forza que parece que contén todo un mar dentro) e de tocar a pandeireta, aclarounos varias cousas. O primeiro de todo, contounos que se decidiu a dedicarse ao folclore cando, un día, estando en Caión cun pandeiro e con só 13 anos, unhas mulleres a chamaron e comezaron a lle cantar unha ribeirana. Ribeirana que, curiosamente, case non conseguiu entender. O impacto foi tal que á semana decidiu volver ao punto da súa descuberta, principiando así a súa peregrinaxe por todas as aldeas e lugares do país, na procura de bailes e cantigas tradicionais. De novo, o impacto directo coa cultura galega máis anterga, xerou un posicionamento concreto na vida: aquel que se obriga a conservar o que é propiamente noso sen deixar de estar no mundo.

Mercedes tamén nos fixo partícipes de que Galicia ten unha peculiaridade musical que non existe noutro lugar do planeta, o que nos leva a pensar: por que non se ensina música tradicional nas escolas? Por que vivimos de costas á propia tradición? Por que ninguén toma medidas necesarias para que todos estes cantares non se perdan e dentro de anos os nosos netos e netas poidan acceder a eles? (Se alguén coñece as respostas, por favor, invítoo a que nolas conte aos demais).

Pero Mercedes tamén aproveitou para berrar, a xeito de reinvindicación unha cousa: EN GALICIA SEMPRE EXISTIRON MULLERES GAITEIRAS, como a gaiteira de Quiroga, que tocaba xa nos anos 20. Continuamos a listaxe entre todos e todas? De novo, ás mulleres, a experiencia dinos o mesmo: para mergullarnos na propia historia, temos que asomarnos ás fiestras que outras mulleres nos ofrecen.

A muller do violino

2006-10-26T16:39:00.000+02:00

Conhecina hai xa 11 anos. Custame dicilo porque daquela eu tinha so 14 abriles e xa se me metera o becho da literatura, da escrita e sobre todo, da poesia no corpo. Por iso saber que ela daba clase no meu instituto alimentou a minha curiosidade, un monstro que con eses anos non para de medrar. Eu pensaba, daquela, case ao reves que a maioiria dos meus companheiros e companheiras: para min era unha poeta profe de galego, para case todos os demais, unha profe de galego poeta. Axinha decidin somerxerme nalgunha das suas obras, para beber das suas palabras e saber a que sabian aquelas augas. Eran os mares dunha muller misteriosa: a miudo andaba co violino nunha man, na outra un sombreiro e os libros cos que ensinaba parecian sosterse no equilibrio case maxico do que habia entre os seus dedos. Como lembraba Jan nos comentarios dun post de Fios invisibles era unha muller fermosa, chea de vida, enerxica. Non me deu clase ata COU e nos cursos anteriores seguin a curiosear nas suas letras. Ata que chegou ese ultimo ano de instituto e me levou da man por Otero Pedrayo, Castelao, Cunqueiro, Blanco Amor, Celso Emilio, Ferrin e souben o que era unha aliteracion, o cambio de rumbo do 75, o vangardismo ecletico; e admitin a critica sincera dalgun dos poemas que eu escribia enton e que agora xa non son quen nin de ler; e nos embarcamos sen medo a naufragar nesa nao cativa, mais para min importantisima, que foi Canle, a revista do instituto. Con ela, pois, aprendin os piares da literatura galega, pero o fundamental e que ela foi quen rematou de xermolar en min, a modinho, mais xa para sempre, o verme da filoloxia. Fixoo case sen decatarse, coa mesma soltura coa que falaba da sua outra paixon, a musica. Porque foi unha boa poeta, pero era ainda unha mellor profesora. Vina duas semanas antes de que nos deixase no Teatro Principal, en Compostela. Cun sorriso nos beizos e o seu humor, tan particular, preguntoume se xa eramos oficialmente colegas. "Ainda non", contesteille, "pero xa falta pouco. E enton vasme ter que aturar nas practicas do CAP". "Que medo!", riu e rimos as duas e quedamos en vernos pronto. Ata que unha sollia manha de marzo, en Sevilla, soou o telefono. Era minha nai para contarme que xa nunca volveria a ver a Luisa. Dende enton, sinto un oco nas presenzas deses mestres e mestras que cambian a vida de unha e miro cara adiante, por se atopo algun dos seus versos pendurado dunha nube. E son a muller que albisca espida o que lle vai faltando. Sempre coa esperanza de que un dia, poida escribir un artigo sobre a sua obra sen que unha bagoa gorda comece a escorregar pola minha fazula.

Vento

2006-10-24T14:01:00.000+02:00

Xa sinto que chega o teu agarimo. Lentinho, pero chega.

(A foto, esta vez, e de Alfredo Pavon)

A ollada esvaecida

2006-10-20T11:02:00.000+02:00

Quero ser libre para mirar. Quero esvaecerme para mirar mellor.

(A foto e, de novo, de Andre Kertesz)

Gales sabe...

2006-10-17T10:29:00.000+02:00

Gales sabe a ollada dunha nena inocente, que palpa o mundo con emocion, como quen descobre unha carta antiga agochada nun escritorio; Gales sabe a carrot cake e a short bread e a doces que nunca se acaban de facer; Gales sabe a conversas que duran horas entre persoas que falan de mundos diferentes que nunca viron; Gales sabe a pier victoriano, balcon de mar, sorte de ria e sol reflectido no horizonte; Gales sabe a alumnos e alumnas dicindo, emocionados e divertidos, "ata loguinho" con sotaque britanico; Gales sabe ao pracer de ensinar por primeira vez e gozalo intensamente, a cada minuto. Mais Gales sabe tamen a ausencia: e faltan os meus pes andando polas ruas de Compostelea baixo a chuvia; as tardes de cafes interminables; os falares dos que quero; a man do avo, rexa e enrugada, e o querer da avoa, incondicional, as fins de semana; o tacto do cucurucho de castanhas na minha pel agora que xa agromou o outono. E falta sobre todo un sentir de cercania... o saber de que tenho case todo o que amo tan preto que podo berrar para que me asista.

(A foto e de Andre Kertesz)

Punto de partido

2006-10-03T14:27:00.000+02:00

Como na película de Woody Allen, todo cambia en cuestión de segundos. Todo depende do lado da rede onde caia a pelota... Esta vez a pelota caeu do lado británico: voume a Gales a ensinar galego. Que fermoso aprenderlle a lingua de meu a xente que quizais non a escoitase nunca!

Utópico

2006-09-26T09:38:00.000+02:00

Chega a utopía a Compostela!! Devezo xa por escoitalo, miralo e sentilo, porque será a primeira vez que mirarei por unha fiestra pequecha pero clara a maxia limpa de América Latina.

Para que nunca paremos de camiñar...

2006-09-16T13:18:00.000+02:00

Ventá sobre a utopía

"Ela está no horizonte- di Fernando Birri-. Achégome dous pasos, ela afástase dous pasos. Camiño dez pasos e o horizonte córrese dez pasos máis alá. Por moito que eu camiñe, nunca a alcanzarei. Para que serve a utopía? Para iso serve, para camiñar."

-EDUARDO GALEANO-

Faros

2006-09-10T18:09:00.000+02:00

Cando na illa Faros, ese lugar na desembocadura do Nilo, inventaron unha luz prendida nunha alta torre para alumear o sentido dos barcos, non sabían aínda que esa construción ía converterse nun edificio máxico e mítico, gardador de tantas lendas e segredos que non chegaría a historia do mundo para contalos. Os faros guían cando é noite pecha e fan que un chegue ao peirao tranquilo. Os faros encenden... encenden paixóns, amizades, ilusións e ás veces tamén certas decepcións, porque neles se reflicte a vida. Mais nunca deixan indiferente. Os faros protexen cando ven que a maruxía é ben forte e albiscan a treboada xa ao seu pé. Os faros dan agarimo sen que se note moito, quizais un pouco dende a distancia, pero hai ocasións en que non poden disimular e reparten bicos e apertas coas faíscas da súa luciña.

Os faros, a pesar de todo, tamén se equivocan. Erran. Estropéanse. Emiten a luz cara a unha beira da ría que non é a correcta podendo provocar un naufraxio. Entón, cando se dan de conta, fican tristeiros unha tempada. Mais, cando se recuperan, volven emitir coa mesma forza a súa luz.

Algunhas persoas son coma faros. Escóitannos e gardan segredos e as nosas lendas particulares pretiño do corazón. Agarímannos cando non estamos ben. Dannos ás para seguir e ilusións para vogar. Ensínannos o mellor camiño para chegar con azos ao peirao. Eu, ás veces, tento tamén ser faro. Son un deses cativeiro, dos que erra e manda as chalanas para onde non é. Seguireino intentando. Ata que a luz se perda nalgún recuncho azul do horizonte.

Os cazadores de bolboretas

2006-09-06T12:44:00.000+02:00

"Algunos corpiños como filo, que quería decir amistad, y logos, que quería decir palabra, abrigaban mucho, y permitían variaciones muy interesantes. Ella un día los puso juntos y resultó un personaje muy seductor: el filólogo o amigo de las palabras. Lo dibujó en un cuaderno tal y como se lo imaginaba, con gafas color malva, sombrero puntiagudo y en la mano un cazamariposas por donde entraban frases en espiral a las que pintó alas. Luego vino a saber que la palabra filólogo ya existía, que no la había inventado ella. (...) Y ella les daba alas a las palabras, porque era su amiga, y ser amiga de alguien es desearle que vuele."
-Carmen Martín Gaite-

E iso vos desexo eu a vós, que sigades sendo filólogos e filólogas, compañeiros e compañeiras das palabras, facendo que voen e que a súa semente se estenda e esté en todas partes, como fai o vento rabudo nos días de treboada. E se algunha vez xogades a imaxinarme, e ata a ollarme, facédeo por favor con esas gafas violetas e ese sombreiro puntiagudo (aínda que eu prefiro a boina) que seica usamos as filólogas. E pensade que mentres nunha man levo o cazabolboretas, na outra teño a agulla, para seguir consendo e remendando verbas. Mentres, eu soñarei que son unha modistiña, que teño a casa chea de manequíns, e que enfío e enfío sen poder parar frases e ata oracións. Porque sei que, en todos os lugares e tempos do mundo, haberá sempre unha filo-loga, xogando co seu cazabolboretas a atrapar unha nova palabra, para facela voar.

Non sei

2006-09-02T12:57:00.000+02:00

"Ás veces un quere e non pode dicir nada.
Non sabe"

-Xosé Luís Mosquera Camba. A tensa calma da catapulta-

Viladonga dende o aire

2006-08-22T21:21:00.000+02:00

Non o sabiamos mentres voabamos, mais moi pretiño do cemento dos edificios lugueses estaba este recuncho máxico, un círculo afastado -semella- da man humana, no que as aves inquedas que entón eramos levaban escavando case dúas semanas. Semanas nas que o mundo se chamou Viladonga.

Lugo dende o aire

2006-08-22T15:48:00.000+02:00

Foi hai case un mes, mais teño as imaxes e as sensacións moi presentes na miña memoria. Iamos tres soñando que aquela avioneta pequerrecha non existía e cada un de nós eramos un paxaro, un ave sobrevoando o Lugo romano e os seus arredores, buscando acubillo na súa muralla ou algo máis aló, no Castro de Viladonga, onde sabemos que case que todos as tardes, aves coma nós procuran acubillo no lugar en que viviron os nosos antergos. Lugar que, por certo, seguimos descoñecendo moito, quizais porque nos dá preguiza saber de onde vimos nós mesmos. Mágoa!

Por iso seguimos naufragando

2006-08-16T23:18:00.000+02:00

BITÁCORA

"No conoce el arte de la navegación
quien no ha bogado en el vientre
de una mujer, remado en ella,
naufragado y sobrevivido en una de sus playas. "

-Cristina Pieri Rossi. Linguística general-

Porque queremos que nos naveguen...

Lume

2006-08-13T22:56:00.000+02:00

Prometinme a min mesma que non ía falar dos incendios no blog. Quizais esta actitude fose unha sorte de autodefensa da realidade, un xeito algo parvo de pensar: "se non se fala diso, non existe". Mais os días pasan, a terriña segue ardendo e con ela os sentimentos e as ganas de contar. E estas xornadas nas que deixei as miñas Mariñas pola Mariña lucense, puxen cara e corazón a quen viña de ver o lume preto. Escoitei opinións, vin indignación e sentín raiba de abondo, pero nada me impactou máis como a historia dunha pequena aldea de Ponte Caldelas, onde as mulleres (todas elas viúvas) salvaron coas súas mans e con parte da súa alma as casas da queima. Alí non había nada: nin helicópteros, nin hidroavións, nin axuda externa. Só elas, o lume e a súa valentía.O que non puideron salvar foron as viñas, principal alicerce da súa economía. Este ano non haberá acios, pero elas, que son xenerosas, aínda dan grazas porque lles quedan os recordos, a afouteza e a dignidade, a pesar de que alguén se empeñara en queimar o seu lugar no mundo. Menos mal que ninguén lles poderá quitar o pedaciño de ceo que ven dende a xanela e que gañaron á forza un día en que o lume lles quixo roubar o que era tan xustamente de seu.
Por elas vai esta oración laica, por se alguén, nalgún lugar, escoita:

YOU SHALL OVERCOME
"Venceredes vós.
Pero nosoutros
temos da nosa parte
os carballos de abril,
as espadanas, a ouricela,
o pan de sapo, as beloritas,
a ra de San Antón, o vagalume,
a troita, a vacaloura,
o xabaril e o corzo,
o mascato e a rula.

Venceredes vós,
pero nosoutros
temos da nosa parte
o Cadramón, o Piapáxaro,
o Cabo de Home, a illa
de San Simón, o lusco, o fusco,
o Castromao, o Xallas, as lagoas
innumerables de Valverde,
ou de Antioquía, o labirinto
de Mogor, as encuastras
de Novelúa, o edículo
de San Miguel de Celanova,
o dolmen de Dombate.

Venceredes vós,
romperedes a infinda
cadea que nos une
coas trabes do mundo,
pero nosoutros
mergullamos a boca
nos mil ríos de sangue
que estercaron a patria,
e no noso partido
militan todos os defuntos
que nos poñen aínda
a bosta nas zocas,
o cheiro a argazo nos fuciños,
o trono da forxa nas orellas,
a terra que xa son ns unllas.
E as feridas de ferro
ou negro chumbo e pólvora
nos corazóns atribulados.

-D.X. Cabana. Cabalgada na brétema-

Un tesouro na memoria

2006-08-08T21:54:00.000+02:00

Hoxe vin a dous nenos xogando na rúa. Estaban embaladísimos, con cara de felicidade, imaxinando no medio dunha praza que as dúas enormes caixas de cartón que os envolvían eran dous coches xigantes, a cada cal máis veloz. Mireinos devagariño, longamente, coma se estivese vendo unha milagre, sorrín e pensei que quizais estaban os dous en cadanseu coche e a trabucada era eu. Había demasiado tempo que non ollaba ningún cativo brincar nas rúas da vila onde naufraguei con esa inxenuidade e con ese convencemento de que o mundo todo cabe nunha simple caixa de cartón. E pensei que os enganamos enchéndoos innecesariamente de cousas que nin lles dan a ledicia da infancia nin lles axudan a ser mellores persoas. E viñéronme á cabeciña todas as argalladas coas que andaba eu cando nena: dende as agochadas e o Tío Roquiño (unha sorte de agochadas regueifeiras que penso que inventou meu avó para min) polo meu barrio, ás bólas no xardín pequecho de diante da casa, ao trompo bailado en calquera lugar chan, á mariola debuxada no medio da rúa, á corda saltada e cantada na escola, ata as "comidiñas" que eu preparaba soñando que vivía en Nova York, o meu nome era Jennifer (sempre tiven bo ghusto para isto dos nomes!) e era unha moza independente e garrida "a la par que sencilla".
Albiscando na propia memoria atopamos o propio tesouro: as veces que soñamos que unha caixa de cartón era un coche!

As cousas pequenas

2006-08-06T23:45:00.000+02:00

Cheguei das illas e neste mes pasaron días, horas e minutos que pareceron anos. Demasiadas cousas vividas con moitísima intensidade. Cousas de todas as cores. Cousas en branco e negro. Cousas grandes e medianas. Tamén cousas pequenas. Sempre pensei que ao final, deste tipo de cousas, das cousas pequenas, está feita a vida. Un sorriso sincero. Un solpor fermoso. Un poema que nos chegue. Unha cativa falando galego. O agarimo dun amigo. O agradecemento de alguén. A auga salgada correndo pola caluga. Unha flor de papel feita paraa ocasión. Un manxar saboroso. Un bico espontáneo. A area baixo os pés. Unha mensaxe inesperada. Unha man que nos volve facer palpitar. Un agasallo porque si e non porque o obriga o calendario. A vida!

Xornais para os pícaros e pícaras

2006-06-28T10:59:00.000+02:00

Alá polo 1922, Ramón Cabanillas puxo en marcha unha sorte de xornal infantil, As Roladas. A publicación só chegou a ter dous números, mais debemos aplaudir a afouta empresa "ao servizo do rapaciño galego, home do alén", como o di nesas páxinas o de Cambados. Nela participaron Castelao, Risco, Portela Valladares, Villar Ponte e outros deses homes que sentiron Galiza como soño e como realidade.
Hai 32 anos, o xornal La Región distribuía os sábados unha publicación dedicada aos máis novos e novas da casa: Axóuxere. Da man do mestre Paco Martín, axudado por Ulises L. Sarry (que se ocupaba da banda deseñada) e de Xan Balboa, esta revistiña tentaba educar a toda unha xeración en galego e con contidos galegos. Era outro xeito de achegar aos rapaces e ás rapazas o idioma e a cultura do país: había encrucillados, concursos culturais, explicacións sobre persoeiros e lugares senlleiros da terra, un vocabulario galego e mesmo se incorporou unha "escola de lingua galega" que redactaba o profesor Xesús Alonso Montero. Aínda que logo houbo outras iniciativas, dende a tamén setenteira Vagalume ata a última Golfiño, as tentativas de prensa infantil no noso idioma pouco callaron. Igual era este o momento de deixar de xogar ás agachadas coa política lingüística e comezar a promover iniciativas deste tipo, porque é necesario, como dicían os responsables dese pioneiro Axóuxere:

“…darlle ao neno galego parte do que endexamais tivo. O rapaz da aldea, que fala galego na casa, cos seus amigos mentres xoga, que pensa en galego, porque esa é a linguaxe na que escomezou a falar, atópase con que todo está en contra súa” (Número do 21-IX-74. Sección “Cartafol”)

E agora, consonte aos novos tempos, é necesario darlle ao rapaz e á rapaza galega de vila e de cidade, elementos atractivos na nosa lingua, para que se engachen a ela como loita contra a globalización e a deslocalización, mais sobre todo como arma pacífica para poder enfrontar o futuro sendo conscientes de quen son, de onde proceden e cara onde van. O galego quere ser un arma cargada de futuro.

Avoas

2006-06-26T10:43:00.000+02:00

Seguindo o marabilloso post de Torredebabel no seu blog Fíos Invisibles mergúllome na historia das mulleres da miña familia para ver, para entender e para albiscar un retallo do meu pasado, do meu presente e tamén do meu futuro. Mais, sobre todo, fágoo coma homenaxe á historia de tantas mulleres galegas anónimas, moitas veces esquecidas (aínda que a súa memoria se está recuperando aos poucos) que escribiron con maiúscula a historia do noso país, o que explica que sexamos un matriarcado.

A miña bisavoa, a señora Juanita do Roxo, foi unha auténtica viúva de vivo, unha rexa labrega que quedou no alto da Vila co ventre habitado por xemelgas, mentres o seu home, o señor Antón de Lagares, marchou a Nova York a facer as Américas. Juanita criou dúas fillas, levantou unha casa de labranza ben grande e defendeu o seu de caciques e interesados durante moito tempo, demasiado tempo.

Cando Antón volveu, canso de traballar de carboeiro dun vapor que andaba polos arredores de Manhattan, as nenas xa tiñan 23 anos e unha delas, Toñita, estaba xa a piques de casar. E tivo que sentir que, se ben as cartas para Juanita e as rapazas nunca cesaran e sempre lles mandara cartiños, nada -nin o tesouro máis custoso, nin a alfaia máis brillante- podería xa pagar a súa ausencia durante eses oito mil trescentos noventa e cinco días en que faltara da casa grande de Pazos e deixara de aloumiñar á muller e ás fillas que só coñecía por fotos. Pola foto que sacaran cando tiñan seis anos. Aí están as dúas, delgadiñas, en roupa interior, subidas a unha cadeira e con cara de pena. Ao seu carón, unha Juanita de algo máis de trinta anos que aparenta case cincuenta, rexa, en actitude vixiante, coa mirada e algunha ilusión perdida. Vestida xa de loito, como eu a coñecín e a recordarei sempre.

A historia segue para min na saia granate da miña avoa Toñita, unha das xemelgas de Juanita. Agarrada a ela, coma se dunha sorte de amuleto se tratase, pasei eu os primeiros anos da miña vida. Toñita, que coñeceu ao seu home Toñito, antes que ao seu pai, sempre tivo nos ollos un pouso de tristura, a pesar de que a súa filla Toñuca nunca lle deixou vestir de negro pola morte de ninguén. Ao mellor, a tristura viña porque, cando o pai idealizado chegou, non era o que ela maxinara nos seus soños de nena e nas súas esperanzas de moza. Antón, acostumado a vivir só na gran capital, quixo tomar o mando da casa grande. E tomouno. Quizais, pensando que aquela horta, aquelas maceiras, os perais, as patacas, as amorodas que viñan no verán, a néveda que medraba preto da chousa, eran só resultado lóxico dos cartos acadados no vapor neoiorquino. Eu, porén, sempre pensei que dos sucos das mans de miña avoa, neses vieiros que acreditan anos de vida e de experiencia, alí onde se agochan coñecementos sobre plantas, flores e terra, agromaron todos os froitos da miña ventura de nena. E dalgunha maneira, sei que os torrós que ela mazou con oito anos veos recompensados cando sabe que a filla puido estudar, que as súas netas o están a facer, e que Juanita ve dende algún lugar, que son elas, aínda que non saiban de plantas nin de herbas, as que tirarán adiante da casa grande de pazos.

"Se dizes Quanza ou dizes Congo..."

2006-06-14T09:55:00.000+02:00

Somos tan autosuficientes, temos un orgullo tan absurdo, as xentes do primeiro mundo (por que nos chamamos "primeiro" se ao final en cousas non materiais somos o último mundo?) que deixamos á marxe toda literatura ou manifestación cultural que non se reflicta no buraco do noso propio embigo. Así que imos perdendo, por desleixo, pequenas alfaias inmateriais da literatura africana, coa que eu ando a voltas dende hai un dous meses. Como petisco, grande petisco, das palabras que vos irei agasallando, aquí tendes estes fermosos versos do angolano José Eduardo Agualusa, para ver se as verbas atopadas, como as herbas curativas que empregaban as nosas avoas, fan que no noso embigo medren os fieitos e as chorimas mesturados coa sabana enteira. E que co tempo, ese embigo -antes murcho, agora reforestado- se convirta nunha caixa de pandora das letras. Espero tamén, as vosas suxerencias sobre literatura africana.

OS RIOS ATÓNITOS

(Ouvindo "Kongo", por Miriam Makeba)

"Há palavras a dormir sobre seu largo assombro
Por exemplo, se dizes Quanza ou dizes Congo
é como se houvesse pronunciado os próprios rios
Ou seja, as águas pessadas
da lama, os peixes todos ou os perigos
innumeráveis
o musgo das margens, o escuro mistério en movemento.
Dizes Quanza ou dizes Congo e un rio corre lento
na tua boca.
Dizes Quanza
e o ar se preenche de perfumes complexos.
E dizes Congo
e onde o dizes há grandes aves
e súbitos sons redondos e convexos.

E dizes Quanza ou dizes Congo
e sempre que o dizes acorda em torno
um turbilhao de águas:
a vida, em seu inteiro e infinito assombro."

(Antologia)

A Tenencia

2006-06-12T12:17:00.000+02:00

Acabo de rematar de ler o último libro de Antón Riveiro Coello, Casas baratas. Dezaseis relatos que se poden ler de xeito independente mais que ao final conforman un todo: o todo da infancia e da vila que era Xinzo de Limia nos anos 70. As aventuras dos nenos e nenas do barrio das casas baratas. Moi recomendable para nostálxicos, vilegos e mesmo para xente que se queira iniciar a ler en galego (vocabulario rico e asequible á vez). Eu, que son unha vilancha, como din por aí, non puiden menos que lembrar coa obra os meus anos de pícara na Tenencia, o barrio mariñeiro por excelencia da Vila, do que pouco queda e ao que volverei vivir dentro de moi pouquiño, quizais porque nunca debín marchar. Alí volvo, non á nosa casa de galería e patio para xogos dos pícaros, senón a un piso de meu, que xa non ten o engado da miña casa vedraia, chea de historias, da intrahistoria da miña familia. Mais para min, ulir a marea, sentir a ría preto, ver os lugares -tan transformados!- onde xoguei ás agochadas, ao Tío Roquiño (unha versión regueifeira das agochadas que non sei se inventou meu avó e que outro día explicarei), respectar aos que faltan e amar aos que quedan, son cousas abondo especiais porque ninguén, nin eses que xogan coa especulación urbanística e cos sentimentos da xente, me poderán quitar, porque son só miñas e da xente con quen compartín mareas altas, días de praia, bicos salgados e acedos e o soño de que o noso barrio non cambiaría nunca. Aínda que Herminia (a que nos rifaba moitísimo porque lle tirabamos o balón contra a parede da casa) acabase louca, a Morena que estaba sempre tristeira (e eu nunca souben porqué ata que oín que o home se suicidara na guerra, tras aguantar metido nunha chalana varios días) morrese e a miña casa de galería e patio xa non esté ... a Tenencia segue viva en min e na memoria dos meus.

Botella ao mar!

2006-06-02T09:30:00.000+02:00

Onte tiven un día moi canso. Andei, como me pasa moitas veces, cargada de libros dun lado para outro, aturando o sol compostelán. Mais ao chegar á casa tiven a miña recompensa: entre as obras que collera, unha marabilla: un texto de Kalandraka chamado Artefactes que gañou o Premio Nacional ao libro mellor editado en 2003. A historia dun neno que atopa un libro nunha praia e ese libro narra outra historia: a dun cativo que tirou varias botellas ao mar, cada unha cun emburullo feito con tres páxinas do seu libro favorito. A edición realizada polos pontevedreses incita, ademais, a que os pícaros -últimos receptores- reconstrúan o que ocorre na obra, tentando imaxinar o que se agocha dentro desa boliña gardadora de historias que tamén reproduce -fisicamente- a edición. Un álbum ilustrado coma este é unha verdadeira alfaia que nos vén amosar aos adultos e adultas que a literatura infantil non é só un xogo de nenos. Á noitiña, na casa, puiden comprobar como todas tiñamos curiosidade por ver o que agochaba este Artefactes e non só iso: o libro foi a excusa axeitada para falarmos de se algunha vez escribiramos unha mensaxe nunha botella. Alguén confesou que si, que na súa inocencia de nena duns oito anos, o fixera varias veces, mais que nunca obtivera resposta. A min, volvéndome a pensar como cativa, sorprendeume non telo tentado nunca, aínda que maxino que sempre fun moi consciente das posibilidades que me daba a miña Ría, estupenda para o baño tranquilo, mais quizais pouco axeitada para imaxinar que a botella cruzaría o océano e chegaría a América -o soño de toda botadora de botellas ao mar. Logo, quixen pensar, para consolarme, que ao fin e ao cabo, un blog son tamén palabras que unha lanza cara ao mar para podelas compartir con outros.
Parafraseando a Benedetti, podería dicir entón que meto estas letras na miña botella ao mar co segredo desingio de que algún día chegue a unha praia case deserta e un neno a encontre e a destape e, en troques de versos, atope pedriñas e socorros e alertas e caracolas.

Notición

2006-05-29T13:44:00.000+02:00

Agora resulta que son profesora! Pártome porque un crítico literario acaba de decidir a miña profesión. De onde o quitaría??

Palabras para alimentar as almas

2006-05-29T09:49:00.000+02:00

Ás veces os sentimentos entretécense de tal maneira que unha non pode saber moi ben o que sente. Ultimamente, coñezo tres casos paradigmáticos disto (ou igual, ata catro). Todos contados por mulleres, mais intúo que hai algún home ben preto de min ao que tamén lle pasa. Unha delas é a historia de quen coñece a alguén, un deses alguéns que encanta, que embelesa e co que quixeras pasar todo o teu tempo falando, falando e falando, sen ningunha intención. Mais, de súpeto, esa persoa desaparece porque ten que marchar a outro lugar e, no fondo, porque ten outra vida. E ti quedas media baleira, alomenos por días que parecen séculos. Outra destas historias é a dunha rapaza e un rapaz que foron moi amigos, que se deixaron de ver un tempo, pero que retomaron a amizade hai pouco, con moitas ganas. E unha vez retomada, pola insistencia del, por un riso de aquí e un riso de alá, semella que nela comeza a agromar algo que podería dar nunha vizosa árbore. A terceira historia é a dun amor por mensaxe de móbil, que fai gardar unha relación non física nun aparatiño electrónico, mais tamén fai medrar unha ilusión, esa que nos ergue cada mañá da cama e que provoca arrepíos cando soa o "pii pii" que avisa da nova mensaxe. Vai pouquiño a pouco, como se fai todo o bo. E a cuarta é unha que coñezo ben, adubiada de versos (Neruda, Ángel González, Celso Emilio e, por suposto, Jaime), de miradas e de tantas complicidades que non podería contalas porque se rematarían os números. Sempre me gustou falar destes sentimentos porque, ao final, todas estas historias son palabras para alimentar as almas nun tempo en que as temos desnutridas.

Lucía

2006-05-24T09:42:00.000+02:00

Os que ben me coñecen saben que me encanta Andalucía e, sobre todo, polos máis diversos motivos, Sevilla. O nome da cidade sóname xa a diversión e bos momentos, e recórdame que foi alí, e non noutro sitio, o primeiro lugar ao que fun de naufraxio coas miñas amigas e o sitio onde coñecimos ao primeiro amigo -e ata o momento o último- que nos fixo "tías". Así foi como cheguei a ter esta sobriniña sevillana, unha verdadeira preciosidade.Vuela esta canción, para ti Lucía. E para vós, estes ollos grandes como o mar.

Lagarteiras

2006-05-23T09:40:00.000+02:00

Alí na Vila, ás mareas vivas chámanlles lagarteiras. Eu sempre pensei que as lagarteiras eran tamén unha sorte de estado de ánimo. Unha mestura de nervios alterados, as ideas a petárenche no peito e unha desacougante ansiedade. E onte, en Compostela, eu tiven un día "lagarteira". Demasiadas cousas a pasarme pola "cabesiña", demasiado tempo a pensar nas Illas.

Din que alí, moi pretiño da costa desas illas marabillosas, hai un galeón afundido. E os galeóns afundidos sempre agochan tesouros. Eu atopei o meu hai xa tempo, cun tesouro enorme en forma de aloumiños de todas as cores, que me vai deixando aos poucos. Quero crer que o tesouro non vai rematar nunca, mais ás veces penso, coma onte, que mentres miro embelesada os valiosísimos agarimos do barco agochado no fondo da ría e vogo a contramán, deixo pasar dornas, chalanas e mesmo motoras que tamén gardan interesantes segredos. Onte á noite vin unha dorna de preto, vella coñecida e versada nestes mares, facendo manobras de achegamento á costa. Mais ao final non puido ancorar, porque o galeón, baixo o mar, de pano de fondo, facía bruar as augas.

Hoxe á mañá, como as mariñeiras máis experimentadas que saen no alborexar do día, albisquei de novo a chalana que descubrín hai pouquiño. Cando se aproximou á miña ribeira, a situación parecía tirada dun poema de Almudena Guzmán, pois tiña un aquel de "este hombre cada día más guapo y yo con unas ojeras que me llegan hasta las rodillas" (algo así era). E non puiden menos que meter o queixo debaixo da lapela da cazadora, mirar para o chan e pensar: malditas lagarteiras, sempre veñen cando menos as espero!

Iguazú

2006-05-23T09:30:00.000+02:00

Dende que teño o blog, é dicir, dende onte, non deixo de matinar en que hai cousas que vivín hai pouco, que me gustaría telas vivido antes para que estivesen recollidas nesta marea de palabras. Unha delas é a miña viaxe a Brasil. E por iso me gustaría que o meu primeiro galano en forma de imaxe fosen estas espectaculares augas bravas. Para vós, Iguazú.

Eu tamén navegar!

2006-05-22T10:12:00.000+02:00

Dende nena, sempre me apaixoaron dúas cousas: navegar e escribir. A navegar, ou máis ben a soñar con navegar, aprendín das mans rexas de meu avó, un mariñeiro dunha vila onde case ninguén lembra xa que houbo mariñeiros. Mais aí está el, un home de mar e de vento, para recordarmo: "somos unha vila de auga e terra, Mariíña", díxome un día. A min enchéronseme os ollos de bagullas cativas e intensas, non puiden evitalo. Porque non podía parar de pensar na vila que eu coñecín de pícara e na que hai agora, na que el me ensinou e na que lle hei ensinar eu aos meus netos, tan diferente e tan escarallada. O que amostra agora a Vila son, realmente, os restos dun naufraxio. E dun naufraxio colectivo.

A escribir aprendín das historias deste mesmo home, tanto me podía falr baixiño de Paspallás, un veciño que a min moito medo me daba, como contarme e cantarme os cantares da festa e do entroido da Vila. A escribir aprendín tamén das palabras dos libros da miña nai mestra, que tanto me agasallou e me ensinou á vez. A escribir aprendín escribindo cartas que aínda escribo e que me fan falar con amigos e amigas que fican lonxe fisicamente ou que gozan coa letra escrita nun sobre con destino eles/elas.

A navegar e a escribir quero aprender agora con estas liñas, as primeiras tras o naufraxio. A idea de comezar a singradura deuma unha nova amiga que teño, unha desas persoas que te reconcilian coa vida. Así que... eu tamén navegar!!!